W ciągu ostatnich dwóch lat ukraińskie prawo wodne ruszyło z miejsca mocniej niż przez całą poprzednią dekadę. Podstawowa ustawa o odprowadzaniu ścieków weszła w życie już w 2023 roku, ale to właśnie lata 2025–2026 przyniosły konkrety: nowe zasady normowania zrzutów, zmiany w procedurze wydawania pozwoleń na specjalne korzystanie z wód oraz projekt ustawy, który dostosowuje ukraińskie standardy do dyrektyw UE. Dla właściciela lub projektanta oczyszczalni ścieków to nie abstrakcyjny temat prawny — od tego bezpośrednio zależy, jakie parametry przyjmować przy nowej budowie i co sprawdzać przy rekonstrukcji.
Ustawa podstawowa już obowiązuje — i to ona wyznacza ramy
Ustawę „O odprowadzaniu i oczyszczaniu ścieków” przyjęto w styczniu 2023 roku, w życie weszła 7 sierpnia tego samego roku. Opracowano ją pod wymogi Dyrektywy Rady 91/271/EWG dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych, więc logika jest europejska: obowiązkowe wtórne oczyszczanie dla miejscowości powyżej określonego progu, lokalne oczyszczalnie dla poszczególnych odbiorców, wyraźniejszy podział odpowiedzialności między odprowadzaniem scentralizowanym a niescentralizowanym. Kto nie zdążył zapoznać się z tą ustawą wcześniej — warto zrobić to teraz, ponieważ wszystkie kolejne zmiany z lat 2025–2026 nadbudowują się na niej, a nie ją zastępują.
Grudzień 2025: nowe zasady normowania wód zwrotnych
10 grudnia 2025 roku Gabinet Ministrów Ukrainy przyjął rozporządzenie nr 1626, które weszło w życie 16 grudnia i obowiązuje od 2026 roku. Zmienia ono właśnie ten mechanizm, z którym styka się każdy, kto zrzuca ścieki do obiektów wodnych: procedurę normowania składu wód zwrotnych, kontrolę oraz — co szczególnie odczuwalne w praktyce — procedurę uzyskiwania i przedłużania pozwoleń na specjalne korzystanie z wód.
Dla przedsiębiorstw oznacza to surowsze wymagania dotyczące kontroli laboratoryjnej oraz uzasadniania każdej decyzji zezwalającej. Jeśli wcześniej wystarczyło złożyć obliczenia i uzyskać zezwolenie bez pogłębionej analityki, teraz organy kontrolne oczekują bardziej szczegółowego uzasadnienia wskaźników. W praktyce oznacza to jedno: przed przedłużeniem lub uzyskaniem nowego pozwolenia warto z wyprzedzeniem sprawdzić, czy rzeczywisty skład ścieków po oczyszczalni odpowiada wartościom zadeklarowanym w dokumentacji, a nie polegać na obliczeniach sprzed pięciu lat.
Czerwiec 2025: doprecyzowanie indywidualnych norm technologicznych
Nieco wcześniej, w czerwcu 2025 roku, weszło w życie rozporządzenie nr 648, które wprowadziło zmiany do przepisów z 2002 roku dotyczących norm maksymalnie dopuszczalnego zrzutu. Zmienił się między innymi wykaz dokumentów wymaganych do ustalenia indywidualnych norm technologicznych zużycia wody pitnej — dotyczy to przedsiębiorstw gospodarki komunalnej oraz podmiotów świadczących usługi scentralizowanego zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków. Z pozoru drobiazg, ale to właśnie przez ten wykaz dokumentów najczęściej utykają wnioski o przedłużenie pozwoleń.
Projekt ustawy o harmonizacji ze standardami UE
Osobno warto śledzić projekt ustawy, który Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła już w pierwszym czytaniu — wprowadza on zmiany od razu w trzech ustawach: „O odprowadzaniu i oczyszczaniu ścieków”, „O wodzie pitnej i zaopatrzeniu w wodę pitną” oraz „O państwowej regulacji w sferze usług komunalnych”. Celem jest dostosowanie ustawodawstwa krajowego do dyrektyw UE dotyczących oczyszczania ścieków komunalnych i jakości wody pitnej, zgodnie z Umową Stowarzyszeniową. Dokument jest jeszcze dopracowywany przed drugim czytaniem, więc ostateczny tekst może się zmienić, ale kierunek jest jasny: standardy jakości oczyszczania i kontroli będą się zbliżać do europejskich, a nie łagodnieć.
Co to ma wspólnego z nową budową i rekonstrukcją oczyszczalni
Wszystkie wymienione zmiany bezpośrednio dotyczą dwóch scenariuszy — projektowania nowych oczyszczalni ścieków i rekonstrukcji przestarzałych. W ramach realizacji Umowy Stowarzyszeniowej obowiązuje (i jest nadal wdrażany) państwowy program technicznej modernizacji przedsiębiorstw odprowadzania ścieków, zorientowany na konkretne wskaźniki docelowe w zależności od równoważnika populacji obsługiwanej ludności:
– miejscowości o równoważniku populacji do 5 000 — systemy niescentralizowanego odprowadzania ścieków do zbierania, transportu i oczyszczania;
– od 5 000 do 10 000 — scentralizowane odprowadzanie ścieków z oczyszczaniem wstępnym;
– od 10 000 i więcej — scentralizowane odprowadzanie ścieków z pełnym cyklem oczyszczania, łącznie z etapem biologicznym.
Oznacza to, że przy projektowaniu nowych oczyszczalni lub rekonstrukcji starych trzeba od razu przyjmować schemat technologiczny odpowiedni dla kategorii, do której faktycznie należy obiekt — a nie kopiować typowy projekt sprzed piętnastu lat. Dla obiektów powyżej 10 000 mieszkańców wtórne (biologiczne) oczyszczanie nie jest już opcją, lecz obowiązkowym wymogiem, i to właśnie na tym warto się opierać przy sporządzaniu zakresu prac na rekonstrukcję.
Wskaźniki jakościowe po oczyszczeniu: co sprawdzać
Ukraińskie prawo nie ustala jednej uniwersalnej wartości dla całego kraju — konkretne maksymalnie dopuszczalne zrzuty (odpowiednik polskiego pozwolenia wodnoprawnego) są obliczane indywidualnie dla każdego wylotu, w zależności od kategorii obiektu wodnego, jego zdolności asymilacyjnej i wrażliwości terenów położonych poniżej. Zestaw kontrolowanych wskaźników pozostaje jednak standardowy i to właśnie na nim warto się opierać zarówno przy nowej budowie, jak i przy rekonstrukcji:
– zawiesiny ogólne — podstawowy wskaźnik oczyszczania mechanicznego, pierwsze, co sprawdzają organy kontrolne;
– BZT5 i ChZT — wskaźniki zanieczyszczenia organicznego, bezpośrednio zależne od skuteczności biologicznego stopnia oczyszczania;
– azot (ogólny, amonowy) i fosfor — to właśnie te wskaźniki najczęściej nie są dotrzymywane przez przestarzałe oczyszczalnie, zaprojektowane bez osobnego stopnia denitryfikacji czy defosfatacji;
– wskaźniki resztkowe po dezynfekcji — kontrolowane osobno, ponieważ proces dezynfekcji podchlorynem sodu sam w sobie jest źródłem chloru resztkowego, który również podlega normowaniu.
Jeśli oczyszczalnia, którą planujecie rekonstruować, historycznie nie miała osobnych węzłów usuwania azotu i fosforu — właśnie teraz, gdy normy są dopracowywane w kierunku standardów UE, rozsądnie jest zaplanować te węzły od razu, a nie za dwa-trzy lata przy kolejnej rekonstrukcji.
Co zrobić właścicielowi oczyszczalni już teraz
Sprawdźcie datę ostatniego przedłużenia pozwolenia na specjalne korzystanie z wód — jeśli dokument uzyskano przed grudniem 2025 roku, warto zweryfikować go z nową procedurą rozporządzenia nr 1626 jeszcze przed planowym przedłużeniem. Jeśli planujecie nową budowę lub rekonstrukcję oczyszczalni — przyjmujcie schemat technologiczny odpowiedni dla kategorii obiektu według równoważnika populacji, a nie pod minimalny dziś wymagany zestaw urządzeń. I śledźcie losy projektu ustawy o harmonizacji ze standardami UE — nawet w pierwszym czytaniu daje on już jasny obraz tego, w jakim kierunku zmierzają wymagania w najbliższych latach.
Jeśli potrzebujecie konsultacji dotyczącej zgodności Waszej oczyszczalni z obowiązującymi i przyszłymi wymogami — skontaktujcie się z nami, pomożemy przygotować zakres prac na projekt lub rekonstrukcję z uwzględnieniem aktualnego ukraińskiego ustawodawstwa.
